آموزشی

انواع شپش انسان :

1 -  شپش سر ( پدیکولوس هومانوس  کاپیتیس) :  این شپش به رنگ خاکستری بوده و بدن آن مسطح می باشد . سر این شپش مخروطی و دارای دو چشم ساده و برجسته است .  اندازه متوسط آن 3/1 میلیمتر می باشد . شپش سر معمولا تخم های خود را به موهای سر می چسباند  

2 -  شپش بدن ( پدیکولوس هومانوس کورپوریس ) : این شپش نیز تقریبا" هم شکل شپش سر بوده با این تفاوت که اندازه آنها نسبت به شپش سر بزرگتر و حدود 3 میلیمتر می باشد  شپش بدن بیشتر روی لباس ها بسر برده و برای تغذیه ، خود را به نازکترین قسمت بدن می رساند و تخم های خود را روی تار و پود لباس می چسباند.

مشخصات زیستی و سیر تکاملی شپش سر و بدن: این شپش ها انگل اختصاصی انسان بوده و خونخوار می باشد و در روز دو یا سه بار از خون انسان به کمک نیش خود تغذیه می نماید . مقاومت آنها در خارج از بدن انسان کم و نسبت به تغییرات درجه حرارت خیلی حساس بوده و اشخاص تب دار را ترک می کند و در درجه حرارت 52 درجه سانتیگراد در عرض چند دقیقه از بین می رود .

تخم شپش  رشک نامیده می شود . دوره باز شدن تخم ها بین 6 تا 8 روز است . از تخم ، شپش جوان خارج می شود که شبیه شپش بالغ بوده ولی شکم آن کوچکتر بوده و 18 روز بعد از خروج از تخم پس از سه بار پوس اندازی به شپش بالغ تبدیل می شود . این شپش ها حدود 6 تا 8 هفته در صورتیکه شرایط محیط برای آنها مساعد باشد زنده می مانند .

 نقش بیماریزایی شپش های سر و بدن: شپش ها می توانند بطور مستقیم و یا غیر مستقیم  جهت انسان بیماریزا واقع شوند . بطور مستقیم نیش شپش ها باعث بروز پاپول کوچک کهیر مانند می شود که دارای خارش بوده و همین امر آلودگی ثانوی محل نیش شپش ها را در اثر باکتریها یا قارچ ها تسهیل می نماید که این جراحات ممکن است به زرد زخم تبدیل شوند .

نقش بیماریزایی غیر مستقیم شپش در پزشکی بیشتر است چون شپش می تواند ناقل عوامل بیماریزایی باشد که در انسان بیماریهای خطرناکی را ایجاد می نمایند .

شپش ناقل 3 بیماری مهم تیفوس اپیدمیک ، تب خندق و تب راجعه است  . در مورد دو بیماری تیفوس اپیدمیک و تب خندق عوامل بیماریزا پس از خونخواری شپش خود را به سلولهای جداره روده شپش رسانده و پس تکثیر تزایدی باعث پارگی سلولها شده و بدین ترتیب عوامل بیماریزا با مدفوع شپش به بیرون راه یافته و در نهایت آلوده شدن محل نیش شپش با مدفوع آن باعث می شود که عامل بیماریزا موجود در مدفوع وارد بدن انسان شود و  ایجاد بیماری نماید .

عامل بیماری تب راجعه نیز در محوطه عمومی بدن شپش تکثیر یافته و انتقال بیماری با له شدن شپش و آزاد شدن مایع بدن آن در مجاورت محل نیش شپش صورت می گیرد .

3 _  شپش عانه ( فتیروس پوبیس ) :این شپش هم رنگ آن بصورت خاکستری بوده و سر آن در یک فرو رفتگی موجود در سینه قرار دارد . اندازه آن بین 1 تا 5/1 میلیمتر می باشد .

مشخصات زیستی و سیر تکاملی شپش عانه: در اغلب موارد این شپش به موهای ناحیه عانه و اطراف مقعد می چسبد  و در سایر جاهای مودار بدن مثل زیر بغل ، مژه و ابرو نیز ممکن است دیده شود .  شپش ماده تخم ها را در قاعده موها می گذارد .

تخم ها بعد از 6 الی 7 روز در محیط خارج باز شده و نوزاد شپش از آن خارج می شود که در عرض 15 روز پس از سه بار پوست اندازی بالغ می شود . مدت زندگی در شپش عانه در حدود 3 هفته می باشد .

نقش بیماریزایی شپش عانه: محل نیش شپش ابتدا سرخ شده و بعد پاپولهای گلی رنگ در ناحیه ظاهر می شود که توام با خارش است . این خارش در موقع شب با شدت بیشتری بروز می نماید و در اثر خاراندن جراحات ناشی از تولید می شود که حتی این جراحات ممکن است اگزامایی شوند .

در فرم های مزمن آلودگی با این انگل ، لکه های آبی رنگ در روی پوست ظاهر می شود که این    لکه ها  بیشتر در روی شکم ، سطح قدامی رانها و همچنین سطح داخلی انها دیده می شود .درمان این آلودگی انگلی باستثنای آلودگی پلک ها مثل درمان  شپش سر و بدن انجام می شود ولی در مورد آلودگی پلکها باید از پماد چشمی اکسید جیوه یک درصد استفاده نمود .

راههای پیشگیری و مبارزه با شپش های انسان

برای جلوگیری از آلودگی به شپش بهترین راه نظافت شخصی و مراعات موازین بهداشتی است و این در صورتی است که تمام افراد اجتماع انرا مراعات کنند ولی چون اشخاص غیر بهداشتی وجود دارند لذا این طرز پیشگیری موقتی خواهد بود . در مواقع خطر مثلا" در اثر بروز اپیدمی ها ، بهترین راه مبارزه ، استفاده از روش های فیزیکی ( حرارت ، جوشاندن و غیره ) و یا شیمیایی ( مصرف حشره کش ها ) می باشد .